Futures margin: initial margin, bijstorting en hefboom begrijpen

1. Wat is de futures margin?

De futures margin is een zekerheidsstelling (een soort waarborgsom) die koper en verkoper van een future bij hun broker storten, zodat beide partijen hun verplichtingen uit het contract kunnen nakomen. Het is geen aankoopprijs en geen vergoeding, maar blijft uw geld zolang er geen verliezen ontstaan.

Een future is een beursverhandeld contract om een onderliggende waarde tegen een vooraf vastgelegde prijs op een vooraf vastgelegde datum te kopen of te verkopen. Bij het afsluiten wordt niet de volledige contractwaarde betaald. Er wordt alleen de margin gestort, die de clearinginstelling van de beurs (de centrale tegenpartij die elke transactie afdekt) vaststelt op basis van de beweeglijkheid van de onderliggende waarde. Uw broker kan daarnaast eigen, hogere eisen stellen. Omdat de margin slechts een fractie van de contractwaarde bedraagt, ontstaat een hefboom: al kleine koersbewegingen van de onderliggende waarde veranderen uw rekening merkbaar – in beide richtingen.

2. Waar komen futures vandaan?

Futures zijn oorspronkelijk een instrument om risico's af te dekken. Deze derivaten hebben een lange geschiedenis, die volgens historici verder teruggaat dan die van aandelen. Al in het oude Griekenland zouden filosofen zich hebben beziggehouden met het idee van investeringen die pas op een later tijdstip effect hebben, maar al in het hier en nu worden vastgelegd. Precies daar draait het om bij futures, zoals de naam al verraadt: om transacties die in de toekomst vervallen.

In de loop van de eeuwen ontwikkelde dit concept zich steeds verder; vooral in de landbouw werd het populair. Boeren dekten zich nog vóór de oogst af tegen prijsschommelingen en beperkten het risico van slechte opbrengsten of een dalende vraag, door met de koper van hun product al vooraf de prijs voor een vaste leverdatum in de toekomst af te spreken. Ook de koper had daar voordeel bij, omdat hij goed kon calculeren. Afdekking is in dit verband nog altijd een belangrijk thema – want zoals elk goed idee vond ook dit zijn weg naar de kapitaalmarkt en vormt het de basis van wat veel marktpartijen vandaag kennen als hedging.

3. Welke rol spelen CBOT en Eurex?

De Chicago Board of Trade (CBOT) en Eurex behoren tot de belangrijkste termijnbeurzen ter wereld. Het principe van futures is vandaag hetzelfde als eeuwen geleden. Uiteindelijk draait alles altijd om de aankoop of verkoop van een bepaalde hoeveelheid van een goed W in kwaliteit X tegen een prijs Y op een vooraf bepaalde datum Z. Beide partijen leggen deze parameters vast in een contract: de verkoper verplicht zich om onder deze voorwaarden te leveren, de koper om het goed of het instrument onder precies deze voorwaarden af te nemen. Van deze verplichting kunnen koper en verkoper zich elk bevrijden door vóór de vervaldatum een tegengestelde transactie op de beurs af te sluiten, dus een gekochte future weer te verkopen of een verkochte future terug te kopen.

Over beurzen gesproken: halverwege de 19e eeuw begon het tijdperk van de moderne, georganiseerde handel in futurescontracten. In 1848 ging in Chicago de Chicago Board of Trade van start, die vandaag deel uitmaakt van CME Group en nog altijd een van de bekendste marktplaatsen voor dit soort transacties is. Binnen CME Group worden maïs, sojabonen en tarwe net zo goed verhandeld als olie, goud en zilver. Europa hoeft daar echter niet voor onder te doen: met Eurex, dat in 1998 ontstond uit de fusie van de Deutsche Terminbörse (DTB) en de Zwitserse SOFFEX, heeft ook het ‘oude continent’ een sterke vertegenwoordiger onder de termijnbeurzen.

Daarmee zijn de mogelijkheden voor traders verder verbeterd. Weliswaar draait nog altijd een groot deel van de wereldwijde futureshandel om afdekking. In de industrie zijn er bijvoorbeeld veel bedrijven die in de ene valuta produceren en in een andere verkopen; zij dekken zich daarom niet zelden via valutafutures af tegen wisselkoersschommelingen. Inmiddels komt echter ook een aanzienlijk deel voor rekening van traders, die gebruikmaken van het feit dat er futures bestaan op grondstoffen (commodity futures) en valuta, maar ook de zogeheten financial futures, met effecten zoals aandelen of obligaties en indices als onderliggende waarde.

4. Wat is het verschil tussen futures, forwards en opties?

Futures zijn gestandaardiseerd, worden op de beurs verhandeld en verplichten beide partijen tot nakoming. Voor wie begint met futures traden, is het belangrijk de begrippen en de verschillen met andere instrumenten te kennen – bij termijntransacties, waartoe ook forwards en opties behoren, zijn er namelijk kleine maar wezenlijke verschillen.

Anders dan de vergelijkbare forwards worden futures op de beurs verhandeld. Om de handel daar zo transparant mogelijk te maken, zijn de kenmerken van een future gestandaardiseerd – dat is het voordeel ten opzichte van forwards. Bij futures liggen onderliggende waarde, contractgrootte en vervaldatum vast door de beurs; de prijs wordt bij het afsluiten van de transactie overeengekomen. De termijn, dus het tijdstip in de toekomst waarop het contract moet worden nagekomen, is daarbij doorslaggevend.

Het grote verschil met opties is dat futures op de vervaldag in elk geval moeten worden nagekomen – door levering of contante afrekening (cash settlement) –, tenzij de positie eerder is gesloten. Bij opties heeft de koper daarentegen een keuzerecht. Dat blijkt ook uit hun indeling: futures behoren tot de onvoorwaardelijke, opties tot de voorwaardelijke termijntransacties.

5. Welke begrippen moet u kennen bij futures traden?

Wie futures handelt, moet vooral onderliggende waarde, cost of carry, contango, backwardation, volume en open interest kennen. De koers van een future wordt, zoals zoveel op de kapitaalmarkt, bepaald door vraag en aanbod, in dit geval op de termijnbeurs. Doorgaans volgt de koers de actuele notering van de onderliggende waarde (underlying) op de spotmarkt (contante markt).

Cost of carry, contango en backwardation

Het verschil tussen de futureprijs en de koers van de onderliggende waarde wordt onder meer beïnvloed door de variabele tijd, namelijk door hoe ver of hoe dichtbij de vervaldatum van het futurecontract in de toekomst ligt. Dat is goed te begrijpen aan de hand van agrarische grondstoffen zoals graan. Het goed moet immers tot het afgesproken tijdstip worden aangehouden, wat opslagkosten veroorzaakt. Het equivalent daarvan zijn bij financial futures de financieringskosten, zoals rente. Van de financieringskosten worden de opbrengsten van de onderliggende waarde afgetrokken, bijvoorbeeld dividenden of rentecoupons. Dit verschil, ook cost of carry genoemd, wordt opgeteld bij de spotprijs; het resultaat is de termijnprijs, dus de futureprijs.

Een vereenvoudigd voorbeeld: staat een index waarin dividenden al zijn verwerkt (een performance-index zoals de DAX) op 24.000 punten en bedraagt de rente 3 procent per jaar, dan ligt de reële prijs van een future met een resterende looptijd van 90 dagen rond 24.180 punten (24.000 × (1 + 0,03 × 90/360), eigen berekening, vereenvoudigd).

Is de cost of carry positief, dan ligt de futureprijs boven de spotprijs; dat heet contango. Ligt hij lager, bijvoorbeeld omdat de opbrengsten van de onderliggende waarde hoger zijn dan de financieringskosten of omdat een goed schaars is, dan spreekt men van backwardation. Veel hangt dus af van de cost of carry – de invloed ervan neemt echter af naarmate de vervaldatum dichterbij komt; tegen de expiratie naderen beide prijzen elkaar steeds meer.

Gratis demo testen.

Volume, liquiditeit en open interest

Juist bij kortetermijntrading moet u letten op een goede verhandelbaarheid, dus een hoog volume en voldoende liquiditeit. Zo kunt u slechte uitvoeringen, de zogeheten slippage, beperken, maar niet helemaal uitsluiten. Op de termijnbeurs ziet u in het orderboek tegen welke prijzen andere marktpartijen willen kopen en verkopen. Bij de handel in CFD's is daarentegen de broker uw tegenpartij en stelt hij de koersen; die zijn gebaseerd op de onderliggende markt, waardoor de liquiditeit daarvan indirect ook doorwerkt in de koersen.

Over volume gesproken: de trader moet dit kunnen onderscheiden van het begrip open interest. Open interest geeft aan hoeveel contracten er op een bepaald moment nog openstaan. Het volume geeft daarentegen aan hoeveel contracten in een bepaalde periode zijn verhandeld, dus bindend zijn afgesloten. Open interest en volume zijn dus niet hetzelfde – er zijn wel verbanden, waaruit bijvoorbeeld indicatoren voor een trendomkeer kunnen worden afgeleid.

6. Hoe werkt de margin bij futures in detail?

Bij futures onderscheidt men drie soorten margin: de initial margin om de positie te openen, de variation margin voor de dagelijkse verrekening van winsten en verliezen en de maintenance margin als ondergrens. Dat futures trading steeds meer aanhangers krijgt, komt ook door deze mogelijkheid om op margin te handelen. Die maakt namelijk het hefboommechanisme mogelijk, dat kansen en risico's in gelijke mate vergroot.

• Initial margin (initiële marge): dit bedrag moet vrij op uw rekening staan om een contract te kopen of te verkopen. De beurs of haar clearinginstelling berekent het op basis van de verwachte beweeglijkheid van de onderliggende waarde.
• Variation margin (bijstorting of creditering): open futuresposities worden dagelijks gewaardeerd tegen de slotkoers voor de afrekening (‘mark-to-market’). Winsten worden op uw rekening bijgeschreven en verliezen afgeschreven – niet pas bij het sluiten van de positie.
• Maintenance margin (minimum- of onderhoudsmarge): onder deze ondergrens mag uw saldo voor de open positie niet zakken. Op Amerikaanse beurzen stelt de beurs deze vast; de initial margin ligt daar voor particuliere klanten meestal iets hoger. Bij Eurex eist de clearinginstelling een margin die voortdurend opnieuw wordt berekend, en bepaalt de broker vanaf wanneer hij een margin call geeft.

Zakt het saldo onder de maintenance margin, dan volgt een margin call: u moet geld bijstorten (meestal tot het niveau van de initial margin) of posities verkleinen. Gebeurt dat niet tijdig, dan kan de broker posities gedwongen sluiten. Sommige brokers bieden voor posities die vóór het einde van de handelsdag worden gesloten een lagere intraday margin aan. Dat verlaagt de kapitaalbehoefte, maar verhoogt de hefboom en daarmee het risico.

Alle margebedragen in dit artikel zijn voorbeeldwaarden. De beurzen passen de margins voortdurend aan, vooral in periodes van sterke schommelingen. Doorslaggevend zijn altijd de actuele waarden van de beurs en van uw broker.

Tip: lees deze praktische gids als u futures wilt handelen...

Rekenvoorbeeld: margin bij de Mini-DAX-future

Een vereenvoudigd voorbeeld met fictieve waarden laat zien hoe de futures margin werkt. Bij de Mini-DAX-future (FDXM) van Eurex is één indexpunt 5 euro waard.

Winstscenario: stijgt de future 300 punten naar 24.300, dan is dat een plus van 1,25 procent. De winst bedraagt 300 × 5 = 1.500 euro, ofwel ongeveer 21,4 procent ten opzichte van de initial margin. Bij aangenomen transactiekosten van 10 euro voor aankoop en verkoop blijft 1.490 euro over (eigen berekening, vóór belastingen).

Verliesscenario met margin call: de trader koopt één contract op 24.000 punten. De tabel toont de dagelijkse verrekening.

Op dag 2 ligt het saldo met 5.500 euro onder de maintenance margin van 6.000 euro. De trader moet 1.500 euro bijstorten om weer op de initial margin van 7.000 euro te komen. Op dag 3 herstelt de koers zich gedeeltelijk. In totaal heeft de trader 9.500 euro gestort; de positie staat op 23.800 punten met 200 punten of 1.000 euro verlies, het saldo bedraagt 8.500 euro.

Gratis demo testen.

Koerskloof ('s nachts): opent de markt na slecht nieuws 1.000 punten lager (ongeveer 4,2 procent), dan verliest de trader 5.000 euro – ruim 71 procent van de initial margin, nog voordat een stop kan worden uitgevoerd. Bij een koerskloof van 1.600 punten (ongeveer 6,7 procent) bedraagt het verlies 8.000 euro en is het daarmee hoger dan de initial margin. Anders dan bij CFD's voor particuliere klanten is er bij futures geen bescherming tegen een negatief saldo: verliezen die hoger zijn dan het saldo, moeten worden aangezuiverd.

Tip: Welke futuresbeurzen en contracten bestaan, leest u op de pagina futures handelen bij WH SelfInvest.

7. Waarom is de hefboom bij futures aanzienlijk?

De hefboom bij futures is aanzienlijk, omdat de beurs de margin berekent op basis van het risico van de onderliggende waarde en die niet wordt beperkt door vaste hefboomlimieten. De hefboomlimieten voor particuliere klanten van de Europese effectentoezichthouder ESMA en de nationale toezichthouders gelden voor CFD's, niet voor beursverhandelde futures. In het voorbeeld hierboven ligt de rekenkundige hefboom rond 17; met een intraday margin kan hij duidelijk hoger zijn.

Een hoge hefboom is op zich geen voordeel. Hij betekent dat al kleine koersbewegingen grote winsten of verliezen veroorzaken in verhouding tot het ingezette kapitaal. Veel traders gebruiken daarom niet de maximaal mogelijke hefboom, maar houden duidelijk meer saldo op hun rekening aan dan de vereiste margin en beperken het risico per trade met stops. Stops beschermen echter niet tegen koerskloven en slippage.

De margebedragen in de tabel zijn voorbeeldwaarden die de onderlinge verhouding van de contracten laten zien. De beurzen passen de margins voortdurend aan.

8. Zijn futures ook geschikt voor particuliere beleggers?

Futures zijn dankzij kleinere contracten vandaag ook toegankelijk voor particuliere beleggers, maar vereisen ervaring en consequent risicobeheer. Eurex biedt inmiddels producten aan zoals Mini-DAX-futures (FDXM) en Micro-DAX-futures (FDXS), met een duidelijk lagere contractwaarde dan bijvoorbeeld de DAX-future. Daardoor is de handel in futures niet langer alleen iets voor institutionele beleggers met miljoenenportefeuilles, maar ook een mogelijkheid voor particuliere traders. Kleinere contracten maken een fijnere positiegrootte en een lagere margin per contract mogelijk, maar veranderen niets aan de hefboom: het procentuele effect van een koersbeweging op de margin blijft gelijk.

Conclusie

De futures margin maakt de handel in futures kapitaalefficiënt, maar vraagt discipline. De soms zeer hoge hefbomen bij futures zijn ook mogelijk omdat voor futures niet de hefboomlimieten van ESMA voor CFD's gelden. Bovendien zijn de transactiekosten vaak relatief laag, en heeft de trader – zodra er aan de andere kant een koper of verkoper is – de keuze tussen long- en shortposities. Zo kan hij met futures zowel op stijgende als op dalende koersen inspelen.

Daar staan de risico's tegenover: verliezen worden dagelijks verrekend, een margin call kan op korte termijn bijstortingen vereisen, en bij koerskloven kunnen de verliezen hoger zijn dan de gestorte margin. Controleer vóór elke trade de actuele margin, bepaal hoeveel u per positie riskeert en houd een ruime buffer boven de maintenance margin aan.

Hoe dat in de praktijk werkt, test u in de gratis NanoTrader-demo. Uw kennis over futures, margin en risicobeheer verdiept u in de gratis webinars en seminars van WH SelfInvest.

CFD's zijn complexe instrumenten en brengen vanwege het hefboomeffect een hoog risico mee van snel oplopende verliezen. 76% van de retailbeleggers lijdt verlies op de handel in CFD's met deze aanbieder. Het is belangrijk dat u goed begrijpt hoe CFD's werken en dat u nagaat of u zich het hoge risico op verlies kunt permitteren.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Hoe hoog is de margin bij futures?

De margin bij futures bedraagt meestal slechts een klein deel van de contractwaarde, vaak enkele procenten tot ruim 10 procent. De precieze hoogte stelt de clearinginstelling van de beurs vast op basis van de beweeglijkheid van de onderliggende waarde; de broker kan meer vragen. In ons voorbeeld bedraagt ze 7.000 euro bij een contractwaarde van 120.000 euro, dus bijna 6 procent. De beurzen passen de margins voortdurend aan.

Wat is het verschil tussen initial margin en maintenance margin?

De initial margin is het bedrag dat u nodig hebt om een futurespositie te openen. De maintenance margin is de ondergrens waaronder uw saldo daarna niet mag zakken. Ze ligt meestal iets onder de initial margin. Zakt het saldo daaronder, dan volgt een margin call en moet u doorgaans weer aanvullen tot het niveau van de initial margin.

Wat gebeurt er bij een margin call?

Bij een margin call vraagt de broker u om geld bij te storten, omdat uw saldo niet meer volstaat voor de open posities. U kunt ook posities verkleinen of sluiten. Reageert u niet tijdig, dan mag de broker posities gedwongen sluiten, ook tegen ongunstige koersen. Een ruime buffer boven de minimummarge verkleint de kans op een margin call.

Kan ik bij futures meer verliezen dan de margin?

Ja, bij futures kunt u meer verliezen dan de gestorte margin en zelfs meer dan uw volledige saldo. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer de markt met een grote koerskloof opent en een stop pas tegen een veel slechtere koers wordt uitgevoerd. Anders dan bij CFD's is er voor particuliere klanten geen bescherming tegen een negatief saldo. Een negatief saldo moet worden aangezuiverd.

Wat is de variation margin?

De variation margin is de dagelijkse verrekening van de winsten en verliezen van een open futurespositie. De clearinginstelling waardeert elke positie tegen de afrekenkoers van de dag. Winsten worden op uw rekening bijgeschreven en verliezen meteen afgeschreven, niet pas bij het sluiten van de positie. Daardoor kan een margin call al na één zwakke handelsdag ontstaan.

Wat is een intraday margin?

Een intraday margin is een verlaagde margin die sommige brokers toestaan voor posities die nog op dezelfde handelsdag worden gesloten. Ze verlaagt de kapitaalbehoefte per contract, maar verhoogt de hefboom en daarmee het risico. Blijft een positie na het einde van de handelsdag open, dan geldt weer de volledige margin van de beurs, of wordt de positie gesloten.

Hoeveel geld heb ik nodig om futures te handelen?

Om futures te handelen hebt u minstens de initial margin van de gewenste contracten nodig, plus een ruime buffer voor koersschommelingen. Kleine contracten zoals de Micro-DAX-future vragen slechts een fractie van de margin van een DAX-future. Zet alleen kapitaal in waarvan u het verlies kunt dragen, en oefen eerst in een demo.

Dit artikel verscheen eerst in TRADERS´ Magazin, uitgave 12/2019, en werd voor publicatie licht bewerkt, aangevuld met uitleg over de margin en vertaald.

Risicowaarschuwing: Effecten zijn onderhevig aan koersschommelingen. Futures zijn complexe financiële instrumenten met hefboomwerking. Verliezen worden dagelijks verrekend en kunnen tot bijstortingsverplichtingen leiden; ze kunnen de gestorte margin en het volledige rekeningsaldo overschrijden. Margebedragen zijn voorbeeldwaarden; de beurzen passen de margins voortdurend aan. In het verleden of op een demoplatform behaalde winsten bieden geen garantie voor toekomstige winsten. De rekenvoorbeelden zijn fictief, vereenvoudigd en berekend zonder belastingen. Dit artikel is geen beleggingsadvies.